Karta ewidencyjna obiektu

 

Nr ewidencyjny:

089D

Nr rejestru zabytków:
A/6087

Data wpisu do rejestru zabytków:
2018-06-22

 

Nazwa obiektu:

Umocnienia obronne i fortyfikacje Twierdzy Głogów - wieża artyleryjska

 

Czas powstania obiektu:
1857

 

Adres obiektu:

Ostrów Tumski  

 

Przeznaczenie pierwotne:

Wieża artyleryjska

 

Użytkowanie obecne:

Ruina

 

Krótki opis obiektu:

Wieża artyleryjska jest budowlą dwukondygnacyjną w formie walca ośrednicy ok. 20 m. i wysokości 8 m. Grubość ścian sięga 4,2 m. Budowla wybudowana z cegły, nietynkowana. Do obrony wejścia od strony wsch. służyły dwie symetryczne kaponiery tzw. "kocie uszy". Wieża i kaponiery przy zwieńczeniu górnym posiadają ozdobny, ceglany gzyms. Kondygnacja parterowa przeznaczona była dla broni strzeleckiej długiej oraz artyleryjskiej, natomiast kondygnacja górna przeznaczona była dla broni artyleryjskiej. Poszczególne działobitnie znajdowały się we wnękach w murze wokół całej wieży (8 pomieszczeń). W pomieszczeniach tych znajdują się fragmenty stalowych mocowań lawet dział. Sklepienie ceglane oddzielające kondygnacje całkowicie zniszczone. Zachowane jest ceglane, kolebkowe, na planie pierścienia sklepienie nad drugą kondygnacją. Wewnątrz znajduje się wieża o ścianach grubości 1,2 m, która umożliwiała wejście na kondygnację górną. Wieża wyposażona jest w otwory wentylacyjne w pomieszczeniach działobitni. W pomieszczeniu klatki schodowej centralnie w posadzce znajdowała się studnia głębinowa (obecnie zasypana). W ścianach zewnętrznych klatki schodowej miejsce po czterech piecach grzewczych oraz cztery otwory wentylacyjne. Na stropodachu płyty z piaskowca o grubości 12 cm, zasypane ziemią.

 

Historia obiektu:

Na cyplu Ostrowia Tumskiego w Głogowie, u zbiegu wód Starej Odry i Odry, znajduje się potężna budowla o naprawdę imponujących rozmiarach. Mowa tu o ceglanej wieży artyleryjskiej znanej jako "fort Malakoff" lub Barbakan. Stanowi ona przykład sposobu obrony, który został stworzony przez francuskiego stratega Montalamberta. W/g jego założeń obrona miała być prowadzona nawet przez obiekty, które zostały okrążone i odizolowane od pozostałych fortyfikacji. Była to tzw. obrona rozczłonkowana. Głównym zadaniem "Turm Reduit" była obrona miasta od kierunku północnego, a także zabezpieczenie rzeki przed ewentualnym sforsowaniem przez wojska nieprzyjaciela.
Wieża została wybudowana przez pruskie jednostki saperów w latach 1857 - 1860. Nazwano ją wówczas "Turm Reduit" (reduta - wieża). Od strony zachodniej wieża osłonięta była niewysokim wałem ziemnym i fosą a od wschodu połączona za pośrednictwem wąskiej drogi z "Wasser - Redoute" istniejącej od 1754 r. Droga ta była osłonięta z obydwu stron wysokim nasypem, osłaniającym przed ostrzałem artyleryjskim. Nasyp ten ukształtowany był w sposób umożliwiający prowadzenie z niego walki. Reduta wodna została zamieniona na bazę koszarową wieży artyleryskiej.
Podpisanie w dniu 30 kwietnia 1902 r. umowy pomiędzy magistratem a władzami wojskowymi spowodowało, że "Wasser Redoute" została wysadzona i rozebrana. Podczas oblężenia Głogowa w 1945 r. wieża artyleryjska została wykorzystana jako stanowisko dla ciężkich dział przeciwlotniczych. W późniejszym okresie walk została ona zamieniona na szpital polowy jednostek niemieckich. Do dnia dzisiejszego wieża zachowała się w stosunkowo dobrym stanie. Zniszczeniu uległ jedynie strop międzykondygnacyjny.

Zmiana bryły zewnętrznej (zniszczenia, przebudowa, remonty itp.):

Zasadniczo budowla w czasie swojego istnienia nie uległa wielkim przeobrażeniom, zachowując formę pierwotną. Zmiany obiektu dotyczyły uzbrojenia i wynalazków techniki. W latach 1914 - 1918 nastąpiła wymiana uzbrojenia oraz doprowadzono elektryczność do obiektu. W wyniku działań wojennych w 1945 r. zawalony został strop międzykondygnacyjny. Po wojnie odkute zostały granitowe schody klatki schodowej, zasypana została studnia głębinowa, zdemontowano wyposażenie wewnętrzne, instalacje oraz drzwi. Zasypana została fosa otaczająca obiekt, we fragmencie zachowany został wał ziemny.

Uwagi różne:

Wpisano do rejestru zabytków dec. nr A/6087 z 22.06.2018 r.
1. Zabezpieczenie obiektu i jego okolicy przed dalszą dewastacją.
2. Remont obiektu i adaptacja do celów turystycznych pod nadzorem konserwatorskim z uwzględnieniem pomysłów Towarzystwa Przyjaciół Fortyfikacji - Oddział Zielonogórski w wydaniu - Propozycje adaptacji reliktów głogowskich fortyfikacji.
W planie miejscowym Ostrowa Tumskiego obiekt stoi na terenie oznaczonym symbolem 8 UC,UT.
Dla terenu oznaczonego symbolem 8 UC, UT ustala się przeznaczenie na usługi komercyjne i usługi turystyczne.
Możliwość adaptacji fortu na lokal gastronomiczny, pomieszczenia klubowe, galerię plastyki oraz hotel turystyczny, itp. W północnej części terenu możliwość lokalizacji budynku mieszkalnego. Fort Malakoff, zbudowany w XIX w., zaliczony do obiektów o walorach kulturowych; należy wpisać go do rejestru zabytków. Przewidzieć możliwość wykonania przejścia w kierunku północnym – wykonać szczegółowe opracowanie. We wschodniej części terenu należy zlokalizować stację transformatorową.

Bibliografia:

1. Krzysztof Motyl - "Wieża artyleryjska (Turm Retuit, Fort Malakoff) - tekst do strony internetowej TMZG.
2. dr inż. Wojciech Eckert - "Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa" - czerwiec 1997.
3. Rafael Rokaszewicz - "Twierdza Głogów" - Głogów 1996.
4. Wikipedia -2010

 

Źródła ikonograficzne:

1. dr inż. Wojciech Eckert - "Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa" - czerwiec 1997 r.
2. Rafael Rokaszewicz - "Twierdza Głogów" - Głogów 1996 r.
3. Julius Blaschke- Przetłumaczone na j. polski dzieło - "Geschichte der Stadt Glogau und des Glogauer Landes" - str.536
4. Materiały ze zbiorów Rafaela Rokaszewicza.
5. Jan Bigos - rysunki przestrzenne, rzuty i przekroje budowli dla różnych wydawnictw z lat 1992 - 1996.

 

Opracowanie karty ewidencyjnej:

tekst: Bogdan Samorek, Leszek Nowicki, Rafael Rokaszewicz
zdjęcia: Bogdan Samorek. Leszek Nowicki, Rafael Rokaszewicz
plany i rysunki: Bogdan Samorek, dr inż. Wojciech Eckert, Jan Bigos, materiały ze zbiorów TMG

 

Miejsce przechowywania negatywów:

Wydział Gospodarki Przestrzennej i Architektury
Dział Gospodarki Przestrzennej
Urzędu Miejskiego w Głogowie

 

Data założenia karty:

18października2004